امام باقر علیه السلام
58 بازدید
تاریخ ارائه : 10/23/2012 9:13:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

امام‏باقر علیه السلام

1. سيماي امام باقر عليه السلام‏

1. مادر امام باقر عليه السلام‏

1 قَالَ الْبَاقِرُ ع: كَانَتْ أُمِّي قَاعِدَةً عِنْدَ جِدَارٍ فَتَصَدَّعَ الْجِدَارُ وَ سَمِعْنَا هَدَّةً شَدِيدَةً فَقَالَتْ بِيَدِهَا لا وَ حَقِّ الْمُصْطَفَى مَا أَذِنَ اللَّهُ لَكَ فِي‏السُّقُوطِ فَبَقِيَ مُعَلَّقاً فِي الْجَوِّ حَتَّى جَازَتْهُ فَتَصَدَّقَ أَبِي عَنْهَا بِمِائَةِ دِينَارٍ قَالَ أَبُو الصَّبَّاحِ وَ ذَكَرَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع جَدَّتَهُ أُمَّ أَبِيهِ يَوْماً فَقَالَ كَانَتْ‏صِدِّيقَةً لَمْ تُدْرَكْ فِي آلِ الْحَسَنِ امْرَأَةٌ مِثْلُهَا كافى، ج 1، ص 469.

2 ذكرها (ام الباقر عليه‏السلام) الصادق يوما فقال: كانت صديقة لم يدرك فى آل الحسن مثلها بحار، ج 46، ص 215.

نام مادر حضرت فاطمه بنت الحسن بوده. انوار البهيه (محدث قمى).

أُمُّهُ أُمُّ عَبْدِ اللَّهِ فَاطِمَةُ بِنْتُ الْحَسَن‏ دلائلالامامة، ص 94.

نخستين كسى بود كه هم از نظر پدر و هم مادر فاطمى و علوى بود. پدرش امام سجاد 7 و مادرش ام عبدالله (فاطمه)، دختر امام حسن عليه‏السلام.

2. مقام امام باقر عليه السلام‏

1 رسول الله صلى‏الله‏عليه‏وآله براى حضرت به توسط جابر سلام رساندند.

قَالَ الصَّادِقُ ع: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ ذَاتَ يَوْمٍ لِجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الانْصَارِيِّ يَا جَابِرُ إِنَّكَ سَتَبْقَى حَتَّى تَلْقَى وَلَدِي مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيِّ بْنِ لْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ الْمَعْرُوفَ فِي التَّوْرَاةِ بِالْبَاقِرِ فَإِذَا لَقِيتَهُ فَأَقْرِئْهُ مِنِّي السَّلام‏ أمالى صدوق، ص 353.

2 ابى بصير مى‏گويد: روزى به امام باقر عليه‏السلام عرض كردم شما ذريه رسول خداييد؟ فرمود: آرى. رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏وآله وارث همه انبياء بود؟ فرمود: آرى.

و شما قادريد مرده را زنده كنيد و كور مادرزاد را شفا دهيد و ابرص را شفا دهيد و از آنجه مردم مى‏خورند و ذخيره مى‏كنند خبر دهيد؟ فرمود: باذن‏ الله‏سپس فرمود: نزديك من بيا وقتى نزديك شدم دستى به چشمانم كشيد پس بينا شدم و دوراه دستى كشيد و به حالت اول برگشتم سپس فرمود: اگر مى‏خواهى بينا باش و حسابت با خدا يا نابينا باش و ثواب تو بهشت. گفتم: بهشت را بيشتر دوست مى‏دارم.» كافى، ج 1، ص 470.

جابر بن عبدالله انصارى مى‏گويد: روزى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏وآله به من فرمود: بعد از من شخصى از خاندان مرا خواهى ديد كه اسمش اسم من و قيافه‏اش‏ شبيه من است. او درهاى دانش را به روى مردم خواهد گشود.

سالها قبل از تولد امام باقر عليه‏السلام، جابر اين حديث را براى مردم نقل مى‏كرد تا اينكه حضرت را در كوچه‏هاى مدينه ديد و بر پيشانى حضرت بوسه‏ زد و از آن روز هر روز دو مرتبه به زيارت حضرت مى‏آمد. بعضى روايات مى‏گويد: در خانه امام سجاد عليه‏السلام حضرت را ديد.» كافى، ج 1، ص 469.

3. موقعيت امام باقر عليه السلام‏

1 امام باقر عليه‏السلام براى اينكه مردم تكذيبش نكنند از طريق جابر از رسول الله صلى‏الله‏عليه‏وآله نقل روايت مى‏كرد.» كافى، ج 1، ص 469.

امام باقر عليه‏السلام: قتل جدى الحسين ولى اربع سنين و انى لاذكر مقتله و ما لنا فى ذلك الوقت‏ حيات فكرى امامان شيعه (از يعقوبى، ج 2،

ص 320.

2. موقعيت علمي امام باقر عليه السلام‏

1. علم امام باقر عليه السلام‏

1 ابى بصير مى‏گويد: به زنى قرآن مى‏آموختم. روزى با او مزاحى كردم بعد وقتى خدمت امام باقر عليه‏السلام رسيدم، حضرت مرا عتاب كرد و فرمود: كسى كه در خلوت گناه كند خداوند به او توجهى نمى‏كند.

من توبه كردم و از خجالت صورت خود را پوشاندم.» الخرائج والجرائح، ج 2، ص 594.

2 قَالَ الْبَاقِرُ ع: لَئِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّا لا نَرَاكُمْ وَ لا نَسْمَعُ كَلامَكُمْ لَبِئْسَ مَا ظَنَنْتُمْ لَوْ كَانَ كَمَا تَظُنُّونَ أَنَّا لا نَعْلَمُ مَا أَنْتُمْ فِيهِ وَ عَلَيْهِ مَا كَانَ لَنَا عَلَى‏النَّاسِ فَضْلٌ‏ الخرائج والجرائح، ج 1، ص 288.

3 شخصى مى‏گويد: روزى درب خانه امام باقر عليه‏السلام را زدم. زنى به در خانه آمد با دست به سر پستان او زدم و گفتم به مولايت بگو من در خانه‏ام.

حضرت از آخر خانه فرياد زد: ادْخُلْ لا أُمَّ لَكَ فَدَخَلْتُ وَ قُلْتُ وَ اللَّهِ مَا أَرَدْتُ رِيبَةً وَ لا قَصَدْتُ إِلا زِيَادَةً فِي يَقِينِي فَقَالَ صَدَقْتَ لَئِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَ‏هَذِهِ الْجُدْرَانَ تَحْجُبُ أَبْصَارَنَا كَمَا تَحْجُبُ أَبْصَارَكُمْ إِذاً لا فَرْقَ بَيْنَنَا وَ بَيْنَكُمْ فَإِيَّاكَ أَنْ تُعَاوِدَلِمِثْلِهَا الخرائج والجرائح، ج 1، ص 272.

4 ابو بصير مى‏گويد: به حضرت عرض كردم: مَا أَكْثَرَ الْحَجِيجَ وَ أَعْظَمَ الضَّجِيجَ فَقَالَ بَلْ مَا أَكْثَرَ الضَّجِيجَ وَ أَقَلَّ الْحَجِيجَ أَ تُحِبُّ أَنْ تَعْلَمَ صِدْقَ‏مَا أَقُولُهُ وَ تَرَاهُ عِيَاناً دستى به 00000000 المناقب، ج 4، ص 184.

دستى به چشمانم كشيد و من بينا شدم و ديدم بيشتر مردم ميمون و خوك هستند و مؤمن در ميان آنان مانند ستاره نورانى در ظلمت است ....

بحار، ج 46، ص 261.

5 شخصى مى‏گويد: نزد امام باقر عليه‏السلام نشسته بودم با خود فكر كردم كه خدا امام را بزرگ داشته و تكريم كرده و حجب بر خلق قرار داده است.

حضرت متوجه من شدند و فرمودند: الامر اعظم مما تذهب اليه‏ عَنْ مَالِكٍ الْجُهَنِيِّ قَالَ: «كُنْتُ قَاعِداً عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ ع فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ وَ جَعَلْتُ أُفَكِّرُ فِي نَفْسِي وَ أَقُولُ لَقَدْ عَظَّمَكَ اللَّهُ وَ كَرَّمَكَ وَ جَعَلَكَ حُجَّةًعَلَى خَلْقِهِ فَالْتَفَتَ إِلَيَّ وَ قَالَ يَا مَالِكُ الامْرُ أَعْظَمُ مِمَّا تَذْهَبُ‏إِلَيْهِ‏ كشف‏الغمة، ج 2، ص 140.

امام هر مطلبى را با استناد به آيات قرآن مى‏فرمود: و از مردم مى‏خواست كه هر چه گفتم از من بپرسيد در كجاى قرآن است.

قَالَ الْبَاقِرُ ع: إِذَا حَدَّثْتُكُمْ بِشَيْ‏ءٍ فَاسْأَلُونِي مِنْ كِتَابِ اللَّه‏ كافى، ج 1، ص 60.

2. جايگاه امام باقر عليه السلام‏

1 عبدالله بن عطا: مَا رَأَيْتُ الْعُلَمَاءَ عِنْدَ أَحَدٍ قَطُّ أَصْغَرَ مِنْهُمْ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ع‏ إرشاد مفيد، ج 2، ص 160.

2 استاد ابو زهره: كان مقصد العلماء من كل البلاد الاسلامية و ما زار احدا المدينة الا عرج على بيت محمد الباقر عليه‏السلام ياخذ عنه‏ حيات امام‏ باقر عليه‏السلام، ج 1، ص 139.

3 ذهبى: كان احد من جمع بين العلم و العمل و السودد و الشرفت و الثقة ذهبى، ج 4، ص 402.

4 ابو اسحاق: لَمْ أَرَ مِثْلَهُ قَط إرشاد مفيد، ج 2، ص 161.

5 هشام بن عبد الملك از ابرش كلبى پرسيد اين كيست كه مردم كوفه اينگونه دورش جمع شده‏اند؟ گفت: هَذَا نَبِيُّ الْكُوفَةِ وَ هُوَ يَزْعُمُ أَنَّهُ ابْنُ‏ رَسُولِ اللَّهِ وَ بَاقِرُ الْعِلْمِ وَ مُفَسِّرُ الْقُرْآنِ‏ المناقب، ج 4، ص 198.

6 امام باقر عليه‏السلام به سَلَمه و حَكَم فرمود: شرّقا او غرّبا فلا تجدان علما صحيحا الا شيئا خرج من عندنا عَنْ أَبِي مَرْيَمَ قَالَ: «قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع لِسَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ وَ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ شَرِّقَا وَ غَرِّبَا فَلا تَجِدَانِ عِلْماً صَحِيحاً إِلا شَيْئاً خَرَجَ مِنْ عِنْدِنَا أَهْلَ‏ الْبَيْتِ» كافى، ج 1، ص 399.

و فرمود حسن بصرى هر كجا مى‏خواهد برود اما علم واقعى اينجاست.

قَالَ الْبَاقِرُ ع: فَلْيَذْهَبِ الْحَسَنُ يَمِيناً وَ شِمَالا فَوَ اللَّهِ مَا يُوجَدُ الْعِلْمُ إِلا هَاهُنَا كافى، ج 1، ص 51.

3. سيره علمي امام باقر عليه السلام‏

7 امام يك جنبش علمى را پايه‏گذارى كرد تا آن روز از هيچ يك از فرزندان پيامبر صلى‏الله‏عليه‏وآله اين قدر آثار باقى نمانده بود. روايات كثيرى در زمينه‏ تفسير، تاريخ، فقه و ... از حضرت صادر شد.

8 گروهى از فقهاى اهل سنت مثل زهرى، ابو حنيفه، مالك، شافعى و ... از سخنان و آثار حضرت استفاده كرده‏اند. سيره پيشوايان، 307.

9 كتابهاى طبرى، بلاذرى، خطيب بغدادى، ابو نعيم اصفهانى، الموطأ، سنن ابى داود، مسند ابو حنيفه، تفسير زمخشرى و .... پس از نقل سخنان امام باقر عليه‏السلام با جمله، قال محمد بن على و يا قال محمد الباقر عليه‏السلام‏ ياد مى‏كنند.» مناقب آل ابى طالب، ج 4، ص 195.

10 عبدالله بن عطا در عظمت محفل علمى امام مى‏گويد:

من حكم بن عُتيبه را كه در علم و فقه شهره آفاق بود ديدم كه مانند كودكى در برابر امام باقر عليه‏السلام زانو زده و شيفته و مجذوب كلمات حضرت‏ است. كشف الغمه، ج 2، ص 329.

11 حركت فقهى اهل سنت از زمان امام باقر عليه‏السلام شروع شد. در ميان اين خطوط امام نماينده فقه اهلبيت عليهم‏السلام بود. غالبا پيش مى‏آيد كه‏ اختلافاتشان را نزد امام مى‏آوردند و امام را به عنوان ملاك و شاخص قرار مى‏دادند. ابو زهره پس از يكى از گفتگوهاى خود با حنيفه با امام‏ ملاقاتى داشت و چنين گفت: و من هذا الخبر تبيّن امامة الباقر عليه‏السلام للعلماء يحضرون اليه و يحاسبهم على ما يبلغه عنهم و يبدر منهم و كانه‏ الرئيس يحاكم مرؤسه ليحملهم على الجادّة و هم يقبلون طائعين تلك الرياسة جعفريان از امام صادق، زهرى، ص 24.

12 شخصى به حضرت گفت شايع شده شما فتوى به حلّيت متعه داده‏ايد. امام فرمود: أَحَلَّهَا اللَّهُ فِي كِتَابِهِ وَ سَنَّهَا رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَمِلَ بِهَا أَصْحَابُهُ فَأَنْتَ عَلَى قَوْلِ صَاحِبِكَ وَ أَنَا عَلَى قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ ص‏ كشف‏الغمة، ج 2، ص 149.

4. نحواه برخورد امام باقر عليه السلام‏

يكى از علماى مغرور بصره وارد مدينه شد و از ابو حمزه ثمالى سراغ امام باقر عليه‏السلام را گرفت: ابو حمزه پرسيد چه كارى دارى؟ گفت: مى‏خواهم‏ سئوالاتى مطرح كنم آنچه حق بود. بپذيريم و آنچه باطل بود رها سازم. ابو حمزه پرسيد مگر مرز حق و باطل را مى‏شناسى؟ گفت: آرى. ابو حمزه‏گفت: پس چه نيازى به محمد بن على دارى؟ در همين حال امام وارد شد. پرسيد تو كيستى؟ گفت: قتاده. امام: آيا فقيه اهل بصره‏اى؟ قتاده:آرى. امام: واى بر تو، خداوند قبل از آفرينش مخلوقاتش حجت‏هاى خودش را در زمين آفريد. قتاده: سكوتى كرد و گفت: در مقابل هيچكس اين‏گونه مضطرب نشده بودم. امام: آيا ميدانى در مقابل چه كسى نشسته‏اى؟ بَيْنَ يَدَيْ بُيُوتٍ أَذِنَ اللّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهابِالْغُدُوِّ وَ الاصالِ. رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إِيتاءِ الزَّكاةِ فَأَنْتَ ثَمَّ وَ نَحْنُ أُولَئِكَ فَقَالَ لَهُ قَتَادَةُ صَدَقْتَ وَ اللَّهِ‏ جَعَلَنِيَ اللَّهُ فِدَاكَ وَ اللَّهِ مَا هِيَ بُيُوتُ حِجَارَةٍ وَ لا طِين‏آنگاه امام فرمود: حالا سئوالات خود را بپرس. قتاده گفت: حكم پنير چيست؟ امام لبخندى زد و فرمود: همه مسائل تو به حكم پنير ختم‏ مى‏شود؟ خوردن پنير اشكال ندارد. قتاده گفت: همه سئوالاتم را فراموش كردم. كافى، ج 6، ص 256.

5. نمونه اي از نظرات فقهي امام باقر عليه السلام‏

قَالَ الْبَاقِرُ ع: فِي رَجُلٍ أَمَرَ رَجُلا بِقَتْلِ رَجُلٍ فَقَتَلَهُ فَقَالَ يُقْتَلُ بِهِ الَّذِي قَتَلَهُ وَ يُحْبَسُ الامِرُ بِقَتْلِهِ فِي السِّجْنِ حَتَّى يَمُوتَ‏ كافى، ج 7،ص 285.

عَنْ أَبِي لَبِيدٍ الْبَحْرَانِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع: «أَنَّهُ أَتَاهُ رَجُلٌ بِمَكَّةَ فَقَالَ لَهُ يَا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ أَنْتَ الَّذِي تَزْعُمُ أَنَّهُ لَيْسَ شَيْ‏ءٌ إِلا وَ لَهُ حَدٌّ فَقَالَ أَبُوجَعْفَرٍ ع نَعَمْ أَنَا أَقُولُ إِنَّهُ لَيْسَ شَيْ‏ءٌ مِمَّا خَلَقَ اللَّهُ صَغِيراً وَ كَبِيراً إِلا وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ حَدّاً إِذَا جُوِّزَ بِهِ ذَلِكَ الْحَدُّ فَقَدْ تُعُدِّيَ حَدُّ اللَّهِ فِيهِ فَقَالَ‏ فَمَا حَدُّ مَائِدَتِكَ هَذِهِ قَالَ تَذْكُرُ اسْمَ اللَّهِ حِينَ تُوضَعُ وَ تَحْمَدُ اللَّهَ حِينَ تُرْفَعُ وَ تَقُمُّ مَا تَحْتَهَا قَالَ فَمَا حَدُّ كُوزِكَ هَذَا قَالَ لا تَشْرَبْ مِنْ مَوْضِعِ‏ أُذُنِهِ وَ لا مِنْ مَوْضِعِ كَسْرِهِ‏ المحاسن، ج 1، ص 274.

عن محمد بن مسلم: «قُلْتُ لَهُ رَجُلٌ جَنَى إِلَيَّ أَعْفُو عَنْهُ أَوْ أَرْفَعُهُ إِلَى السُّلْطَانِ قَالَ هُوَ حَقُّكَ إِنْ عَفَوْتَ عَنْهُ فَحَسَنٌ وَ إِنْ رَفَعْتَهُ إِلَى الامَامِ فَإِنَّمَا طَلَبْتَ حَقَّكَ وَ كَيْفَ لَكَ بِالامَامِ» تهذيب‏الاحكام، ج 10، ص 82.

شخصى هزار درهم براى كعبه وصيت كرده بود. وصىّ آن را به مكه آورد بنى شيبه گفتند: به ما بده ذمه‏ات برى‏ء است.

امام باقر عليه‏السلام فرمود: إِنَّ الْكَعْبَةَ غَنِيَّةٌ عَنْ هَذَا انْظُرْ إِلَى مَنْ أَمَّ هَذَا الْبَيْتَ فَقُطِعَ بِهِ أَوْ ذَهَبَتْ نَفَقَتُهُ أَوْ ضَلَّتْ رَاحِلَتُهُ أَوْ عَجَزَ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى أَهْلِهِ‏

فَادْفَعْهَا إِلَى هَولاء كافى، ج 4، ص 241.

زندان: قَالَ الْبَاقِرُ ع: أَنَّ عَلِيّاً ع كَانَ يُخْرِجُ أَهْلَ السُّجُونِ مِنَ الْحَبْسِ فِي دَيْنٍ أَوْ تُهَمَةٍ إِلَى الْجُمُعَةِ فَيَشْهَدُونَهَا وَ يُضَمِّنُهُمُ الاوْلِيَاءَ حَتَّى‏ يَرُدُّونَهُمْ‏ الجعفريات، ص 44.

مرد نخعى كه سال‏ها سمت فرماندارى حكومت امويان را به عهده داشت خدمت امام باقر عليه‏السلام آمد و گفت: براى من توبه‏اى هست؟

عَنْ شَيْخٍ مِنَ النَّخَعِ قَالَ: «قُلْتُ لابِي جَعْفَرٍ ع إِنِّي لَمْ أَزَلْ وَالِياً مُنْذُ زَمَنِ الْحَجَّاجِ إِلَى يَوْمِي هَذَا فَهَلْ لِي مِنْ تَوْبَةٍ قَالَ فَسَكَتَ ثُمَّ أَعَدْتُ عَلَيْهِ‏ فَقَالَ لا حَتَّى تُودِّيَ إِلَى كُلِّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ» كافى، ج 2، ص 331.

3. سيره امام باقر عليه السلام‏

1. اخلاق امام باقر عليه السلام‏

7 دوستانش با همنشينى او هرگز ملول نمى‏شدند.

قَالَتْ سَلْمَى مَوْلاةُ أَبِي جَعْفَرٍ ع: «00000 كَانَ لا يَمَلُّ مِنْ مُجَالَسَتِهِ إِخْوَانُه» بحارالانوار، ج 46، ص 290.

8 وقتى به سائل چيزى مى‏داد، مى‏فرمود: مباركت باشد و نمى‏گفت اين را بگير.

قَالَتْ سَلْمَى مَوْلاةُ أَبِي جَعْفَرٍ ع: «00000 كَانَ لا يُسْمَعُ مِنْ دَارِهِ يَا سَائِلُ بُورِكَ فِيكَ وَ لا يَا سَائِلُ خُذْ هَذَا وَ كَانَ يَقُولُ سَمُّوهُمْ بِأَحْسَنِ‏أَسْمَائِهِمْ» كشف‏الغمة، ج 2، ص 150.

9 قَال سُلَيْمَانُ بْنِ قَرْم: «قَالَ لَهُ (لابِي جَعْفَرٍ ع) نَصْرَانِيٌّ أَنْتَ بَقَرٌ قَالانَا بَاقِرٌ قَالَ أَنْتَ ابْنُ الطَّبَّاخَةِ قَالَ ذَاكَ حِرْفَتُهَا قَالَ أَنْتَ ابْنُ السَّوْدَاءِالزِّنْجِيَّةِ الْبَذِيَّةِ قَالَ إِنْ كُنْتَ صَدَقْتَ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا وَ إِنْ كُنْتَ كَذَبْتَ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ قَالَ فَأَسْلَمَ النَّصْرَانِيُّ» المناقب، ج 4، ص 207.

10 مركب حضرت گم شده. فرمود: اگر خدا برايم بازگرداند او را با حمد هايى كه راضى به آنها باشد مى‏ستايم. مركب پيدا شد. سوار بر آن شد وگفت: الحمد لله‏

سپس فرمود: مَا تَرَكْتُ وَ لا بَقَّيْتُ شَيْئاً جَعَلْتُ كُلَّ أَنْوَاعِ الْمَحَامِدِ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَا مِنْ حَمْدٍ إِلا هُوَ دَاخِلٌ فِيمَا قُلْتُ‏ كشف‏الغمة، ج 2،ص 118.

11 شخصى مى‏گويد:

خدمت امام رسيدم حضرت نهار خواستند و آوردند و باهم خورديم. غذايى بود كه تا آن زمان انظف و اطيب از آن را نخورده بودم. وقتى غذاخورديم حضرت پرسيد، غذا چطور بود؟ گفتم: جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا رَأَيْتُ أَطْيَبَ مِنْهُ قَطُّ وَ لا أَنْظَفَ وَ لَكِنِّي ذَكَرْتُ الايَةَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏«ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ» (تكاثر- 8) فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّمَا تُسْأَلُونَ عَمَّا أَنْتُمْ عَلَيْهِ مِنَ الْحَقِ‏ بحارالانوار، ج 46، ص 297.

12 حضرت روزهاى جمعه يك دينار صدقه مى‏دادند و مى‏فرمودند: إِنَّ الصَّدَقَةَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ تُضَاعَفُ وَ كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع يَتَصَدَّقُ بِدِينَارٍالمحاسن، ج 1، ص 59.

13 راوى مى‏گويد من و شخصى ديگر خدمت حضرت عليه‏السلام رسيدم. اطاق حضرت مزين بود و بر روى حضرت لحافى به رنگ گل بود و حضرت‏ لحيه‏اش را پيچيده بود و سرمه كشيده بود. مسائل خود را پرسيدم وقتى برخاستيم حضرت فرمود: فردا با اين دوستت نزد من بياييد. فردا كه‏ خدمت رسيديم فرش اطاق از حصير بود و حضرت لباس خشنى پوشيده بودند. حضرت رو كرد به همراهم و فرمود: ديروز در منزل خانم بودم و روز او بود و خانه هم خانه او بود و متاع متاع او بود چون او براى من آرايش كرده بود بر من لازم بود كه براى او آرايش كرده بود بر من لازم بود كه‏ براى او آرايش كرده بود بر من لازم بود كه براى او آرايش كنم ... پس در قلبت چيزى داخل نشود و فكرى نكنى. بحار، ج 46، ص 293.

14 روزى سعد بن عبد الملك كه امام باقر عليه‏السلام او را سعد الخير مى‏ناميدند بر حضرت وارد شد و گريان بود. حضرت پرسيد از چه چيز مى‏گريى؟ گفت چگونه نگريم و حال آنكه من از شجره ملعونه‏اى كه در قرآن آمده هستم.

حضرت فرمود: تو از آنها نيستى تو اموى و از ما اهل البيت هستى آيا نشنيده‏اى قول خداى عز و جل را كه از ابراهيم عليه‏السلام حكايت كرده: فَمَنْ تَبِعَني فَإِنَّهُ مِنِّي‏ (ابراهيم- 36) إختصاص مفيد، ص 85.

2. مصائب امام باقر عليه السلام‏

1- عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: «كُنْتُ جَالِساً مَعَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ ع إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلامَ قَالَ الرَّجُلُ كَيْفَ أَنْتُمْ فَقَالَ لَهُ‏

مُحَمَّدٌ أَ وَ مَا آنَ لَكُمْ أَنْ تَعْلَمُوا كَيْفَ نَحْنُ إِنَّمَا مَثَلُنَا فِي هَذِهِ الامَّةِ مَثَلُ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَانَ يُذْبَحُ أَبْنَاوهُمْ وَ تُسْتَحْيَا نِسَاوهُمْ أَلا وَ إِنَّ هَولاءِ

يَذْبَحُونَ أَبْنَاءَنَا وَ يَسْتَحْيُونَ نِسَاءَنَا زَعَمَتِ الْعَرَبُ أَنَّ لَهُمْ فَضْلا عَلَى الْعَجَمِ فَقَالَتِ الْعَجَمُ وَ بِمَا ذَلِكَ قَالُوا كَانَ مُحَمَّدٌ مِنَّا عَرَبِيّاً قَالُوا لَهُمْ‏

صَدَقْتُمْ وَ زَعَمَتْ قُرَيْشٌ أَنَّ لَهَا فَضْلا عَلَى غَيْرِهَا مِنَ الْعَرَبِ فَقَالَتْ لَهُمُ الْعَرَبُ مِنْ غَيْرِهِمْ وَ بِمَا ذَاكَ قَالُوا كَانَ مُحَمَّدٌ قُرَشِيّاً قَالُوا لَهُمْ صَدَقْتُمْ‏

فَإِنْ كَانَ الْقَوْمُ صَدَقُوا فَلَنَا فَضْلٌ عَلَى النَّاسِ لانَّا ذُرِّيَّةُ مُحَمَّدٍ وَ أَهْلُ بَيْتِهِ خَاصَّةً وَ عِتْرَتُهُ لا يَشْرَكُنَا فِي ذَلِكَ غَيْرُنَا فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ وَ اللَّهِ إِنِّي‏

لاحِبُّكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ قَالَ فَاتَّخِذْ لِلْبَلاءِ جِلْبَاباً فَوَ اللَّهِ إِنَّهُ لاسْرَعُ إِلَيْنَا وَ إِلَى شِيعَتِنَا مِنَ السَّيْلِ فِي الْوَادِي وَ بِنَا يَبْدُو الْبَلاءُ ثُمَّ بِكُمْ وَ بِنَا يَبْدُوا

الرَّخَاءُ ثُمَّ بِكُمْ» أمالى طوسى، ص 154.

3. عبادت‏

1 حضرت وقتى مى‏خنديد مى‏گفت: اللَّهُمَّ لا تَمْقُتْنِي‏ كافى، ج 2، ص 664.

2 2 در نيمه‏هاى شب هنگام تضرع مى‏گفت:

قَالَ الصَّادِقُ ع: كَانَ أَبِي يَقُولُ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ فِي تَضَرُّعِهِ أَمَرْتَنِي فَلَمْ أَئْتَمِرْ] آتَمِرْ [وَ نَهَيْتَنِي فَلَمْ أَنْزَجِرْ فَهَا أَنَا ذَا عَبْدُكَ بَيْنَ يَدَيْكَ وَ لا

أَعْتَذِرُ كشف‏الغمة، ج 2، ص 118.

3 شخصى مى‏گويد با امام باقر عليه‏السلام به حج رفتيم وقتى داخل مسجد شد نگاهى به خانه كعبه كرد و گريست تا آنجا كه صدايش بسيار بلند شد

عرض كردم، مردم شما را نگاه مى‏كنند صدايتان را آرام‏تر كنيد. فرمود: وَيْحَكَ يَا أَفْلَحُ وَ لِمَ لا أَبْكِي لَعَلَّ اللَّهَ تَعَالَى أَنْ يَنْظُرَ إِلَيَّ مِنْهُ بِرَحْمَةٍ

فَأَفُوزَ بِهَا عِنْدَهُ غَداً كشف‏الغمة، ج 2، ص 148.

بعد از طواف نزد مقام نماز خواند وقتى سر از سجده داشت جاى سجده‏اش از اشك خيس بود. بحار، ج 46، ص 290.

امام باقر عليه‏السلام همينكه يكسال بر لباسش مى‏گذشت آن را صدقه مى‏داد. گفتند: چرا نمى‏پوشى، نمى‏فروشى؟ فرمود: مَا أَسْتَحْسِنُ أَنْ أَبِيعَ ثَوْباً قَدْ

صَلَّيْتُ فِيهِ‏ مستدرك‏الوسائل، ج 3، ص 205.

عَنِ الْحَسَنِ الزَّيَّاتِ قَالَ: «دَخَلْتُ عَلَى أَبِي جَعْفَرٍ ع فِي بَيْتٍ مُنَجَّدٍ ثُمَّ عُدْتُ إِلَيْهِ مِنَ الْغَدِ وَ هُوَ فِي بَيْتٍ لَيْسَ فِيهِ إِلا حَصِيرٌ وَ عَلَيْهِ قَمِيصٌ‏

غَلِيظٌ فَقَالَ الْبَيْتُ الَّذِي رَأَيْتَهُ لَيْسَ بَيْتِي إِنَّمَا هُوَ بَيْتُ الْمَرْأَةِ وَ كَانَ أَمْسِ يَوْمُهَا» كافى، ج 6، ص 477.

امام باقر عليه‏السلام صداى گنجشكان را شنيد به ابو حمزه ثمالى فرمود: آيا مى‏دانى اينها چه مى‏گويند؟ گفت: نه. امام فرمود: يُسبّحن ربّهن عز و جلّ و

قوت يومهن‏ الميزان از حلية الاولياء.

توجه: در اين فيش هم روايتى از الميزان ذكر شده بود كه اشتباها آنرا به امام باقر ع نسبت داده است در حاليكه مربوط به امام سجادع‏

است لذا آرا ذكر نكرديم‏

امام صادق عليه‏السلام: پدرم كثير الذكر بود ... مرتب مى‏ديدم كه مى‏گويد لا اله الا الله او ما را در خانه جمع مى‏كرد. هر كه مى‏توانست قرآن بخواند

مى‏فرمود قرآن بخوان و هر كه نمى‏توانست امر به ذكر خدا مى‏كرد.

قَالَ الصَّادِقُ ع: كَانَ أَبِي كَثِيرَ الذِّكْرِ وَ كَانَ يَجْمَعُنَا فَيَأْمُرُنَا بِالذِّكْرِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَ كَانَ يَأْمُرُ بِالْقِرَاءَةِ مَنْ كَانَ يَقْرَأُ مِنَّا وَ مَنْ كَانَ لا يَقْرَأُ مِنَّا

أَمَرَهُ بِالذِّكْر وسائلالشيعة، ج 7، ص 160.

4. استغفار

شخصى به امام باقر عليه‏السلام نامه‏اى نوشت كه من گرفتار قرض سختى هستم.

عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَهْلٍ قَالَ: «كَتَبْتُ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ ع إِنِّي قَدْ لَزِمَنِي دَيْنٌ فَادِحٌ فَكَتَبَ أَكْثِرْ مِنَ الاسْتِغْفَارِ وَ رَطِّبْ لِسَانَكَ بِقِرَاءَةِ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ»

كافى، ج 5، ص 316.

اين روايت‏در فيش شماره 25 اشتباها به امام باقر نسبت داده شده است در صورتيكه از امام جواد مى باشد لذا از ذكر آن در پرونده امام‏

باقر ع خوددارى شد

شخصى به امام باقر عليه‏السلام نوشت:

علّمنى شيئا اذا انا قلته كنت معكم فى الدنيا و الاخرة فكتب عليه‏السلام: اكثر من تلاوة انا انزلناه و رطّب شفتيك بالاستغفار

منبع: وسائل، ج 11، ص 355.

5. كار

1 شخصى مى‏گويد امام را در نواحى مدينه ديدم كه تكيه كرده بود بر دو غلامش (ظاهرا براى كشاورزى به نواحى رفته بودند) و امام مردى‏

هيكل‏دار بود و عرق از او مى‏ريخت. گفتم بروم و او را موعظه كنم. نزديك شدم و گفتم: چگونگى بزرگى از بزرگان قريش در اين ساعت و با اين‏

حال در طلب دنيا آمده است؟ اگر مرگ در اين حال به سراغتان بيايد چه مى‏كنيد؟

حضرت فرمود: اگر در اين حال از دنيا بروم در حال طاعت خدا از دنيا رفته‏ام با اين طاعت خود را از مردم و از تو بى‏نياز مى‏كنم. من ترسيدم كه در

حال معصيت بميرم. آن شخص مى‏گويد به امام گفتم: يَرْحَمُكَ اللَّهُ أَرَدْتُ أَنْ أَعِظَكَ فَوَعَظْتَنِي‏ إرشاد مفيد، ج 2، ص 161.

مام باقر عليه‏السلام شخصا در باغ‏هاى اطراف ميدنه زراعت مى‏كرد.

وقتى امام باقر عليه‏السلام شنيد كسى مى‏خواهد زمين كشاورزى‏اش را بفروشد فرمود: مَكْتُوبٌ فِي التَّوْرَاةِ أَنَّهُ مَنْ بَاعَ أَرْضاً أَوْ مَاءً وَ لَمْ يَضَعْهُ فِي‏

أَرْضٍ أَوْ مَاءٍ ذَهَبَ ثَمَنُهُ مَحْقاً كافى، ج 5، ص 91.

كار كردن امام باقر عليه‏السلام در هواى گرم مدينه با بودن فربه و اعتراض آن صوفى و جواب امام. ارشاد مفيد.

إِنَّ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُنْكَدِرِ كَانَ يَقُولُ: «مَا كُنْتُ أَرَى أَنَّ مِثْلَ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ يَدَعُ خَلَفاً لِفَضْلِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ حَتَّى رَأَيْتُ ابْنَهُ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍ‏

فَأَرَدْتُ أَنْ أَعِظَهُ فَوَعَظَنِي فَقَالَ لَهُ أَصْحَابُهُ بِأَيِّ شَيْ‏ءٍ وَعَظَكَ قَالَ خَرَجْتُ إِلَى بَعْضِ نَوَاحِي الْمَدِينَةِ فِي سَاعَةٍ حَارَّةٍ فَلَقِيتُ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ وَ

كَانَ رَجُلا بَدِيناً وَ هُوَ مُتَّكٍ عَلَى غُلامَيْنِ لَهُ أَسْوَدَيْنِ أَوْ مَوْلَيَيْنِ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي شَيْخٌ مِنْ شُيُوخِ قُرَيْشٍ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ فِي‏

طَلَبِ الدُّنْيَا أَشْهَدُ لاعِظَنَّهُ فَدَنَوْتُ مِنْهُ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَسَلَّمَ عَلَيَّ بِبُهْرٍ وَ قَدْ تَصَبَّبَ عَرَقاً فَقُلْتُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ شَيْخٌ مِنْ أَشْيَاخِ قُرَيْشٍ فِي هَذِهِ‏

السَّاعَةِ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ فِي طَلَبِ الدُّنْيَا لَوْ جَاءَكَ الْمَوْتُ وَ أَنْتَ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ قَالَ فَخَلَّى عَنِ الْغُلامَيْنِ مِنْ يَدِهِ ثُمَّ تَسَانَدَ وَ قَالَ لَوْ جَاءَنِي وَ

اللَّهِ الْمَوْتُ وَ أَنَا فِي هَذِهِ الْحَالِ جَاءَنِي وَ أَنَا فِي طَاعَةٍ مِنْ طَاعَاتِ اللَّهِ تَعَالَى أَكُفُّ بِهَا نَفْسِي عَنْكَ وَ عَنِ النَّاسِ وَ إِنَّمَا كُنْتُ أَخَافُ الْمَوْتَ لَوْ

جَاءَنِي وَ أَنَا عَلَى مَعْصِيَةٍ مِنْ مَعَاصِي اللَّهِ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ أَرَدْتُ أَنْ أَعِظَكَ فَوَعَظْتَنِي» إرشاد مفيد، ج 2، ص 161.

6. درخانه‏

1 امام صادق عليه‏السلام مى‏فرمايد:

هرگاه امرى پدرم را محزون مى‏كرد زنان و بچه‏ها را جمع مى‏كرد و دعا مى‏كرد و آنها آمين مى‏گفتند.

قَالَ الصَّادِقُ ع: كَانَ أَبِي ع إِذَا حَزَنَهُ أَمْرٌ جَمَعَ النِّسَاءَ وَ الصِّبْيَانَ ثُمَّ دَعَا وَ أَمَّنُوا كافى، ج 2، ص 487.

2 عده‏اى خدمت حضرت رسيدند ديدند حضرت خضاب كرده است. در مورد خضاب پرسيدند. حضرت فرمود: من زنان را دوست دارم و براى‏

آنها خضاب مى‏كنم.

قَالَ الْكَاظِمُ ع: دَخَلَ قَوْمٌ عَلَى أَبِي جَعْفَرٍ ع فَرَأَوْهُ مُخْتَضِباً بِالسَّوَادِ فَسَأَلُوهُ فَقَالَ إِنِّي رَجُلٌ أُحِبُّ النِّسَاءَ وَ أَنَا أَتَصَنَّعُ لَهُنَ‏ كافى، ج 6،

ص 480.

3 امام صادق عليه‏السلام مى‏فرمايد: پدر بسيار ذكر مى‏گفت. در حال راه رفتن، در حال غذا خوردن و حتى وقتى با مردم حرف ميزد از ذكر خدا غافل‏

نمى‏شد و ذكر لا اله الا الله مى‏گفت. ما را جمع مى‏كرد و امر مى‏كرد كه تا طلوع خورشيد ذكر بگوييم و هر كس قرائت بلد بود امر به قرائت‏

مى‏كرد.

قَالَ الصَّادِقُ ع: كَانَ أَبِي ع كَثِيرَ الذِّكْرِ لَقَدْ كُنْتُ أَمْشِي مَعَهُ وَ إِنَّهُ لَيَذْكُرُ اللَّهَ وَ آكُلُ مَعَهُ الطَّعَامَ وَ إِنَّهُ لَيَذْكُرُ اللَّهَ وَ لَقَدْ كَانَ يُحَدِّثُ الْقَوْمَ وَ مَا

يَشْغَلُهُ ذَلِكَ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ كُنْتُ أَرَى لِسَانَهُ لازِقاً بِحَنَكِهِ يَقُولُ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَ كَانَ يَجْمَعُنَا فَيَأْمُرُنَا بِالذِّكْرِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَ يَأْمُرُ بِالْقِرَاءَةِ

مَنْ كَانَ يَقْرَأُ مِنَّا وَ مَنْ كَانَ لا يَقْرَأُ مِنَّا أَمَرَهُ بِالذِّكْر كافى، ج 2، ص 498.

7. باخدمتكار

عَنْ نَجِيَّةَ الْعَطَّارِ قَالَ: «سَافَرْتُ مَعَ أَبِي جَعْفَرٍ ع إِلَى مَكَّةَ فَأَمَرَ غُلامَهُ بِشَيْ‏ءٍ فَخَالَفَهُ إِلَى غَيْرِهِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ اللَّهِ لاضْرِبَنَّكَ يَا غُلامُ قَالَ فَلَمْ‏

أَرَهُ ضَرَبَهُ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّكَ حَلَفْتَ لَتَضْرِبَنَّ غُلامَكَ فَلَمْ أَرَكَ ضَرَبْتَهُ فَقَالَ أَ لَيْسَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ «وَ أَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ‏

لِلتَّقْوى» (بقره- 237)» كافى، ج 7، ص 460.

صبر: قَالَ الْبَاقِرُ ع: إِنِّي لاصْبِرُ مِنْ غُلامِي هَذَا وَ مِنْ أَهْلِي عَلَى مَا هُوَ أَمَرُّ مِنَ الْحَنْظَلِ إِنَّهُ مَنْ صَبَرَ نَالَ بِصَبْرِهِ دَرَجَةَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ وَ دَرَجَةَ

الشَّهِيدِ الَّذِي قَدْ ضَرَبَ بِسَيْفِهِ قُدَّامَ مُحَمَّدٍ ص‏ ثواب‏الاعمال، ص 198.

8. در مورد كودكان‏

جابر مى‏گويد: از امام باقر عليه‏السلام در مورد كودكانى كه در نماز واجب شركت مى‏كنند سئوال كردم. حضرت فرمودند: آنان را در قسمت عقب صفوف‏

قرار ندهيد. بلكه آنان را در ميان بزرگسالان پراكنده سازيد.

عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: «سَأَلْتُهُ عَنِ الصِّبْيَانِ إِذَا صَفُّوا فِي الصَّلاةِ الْمَكْتُوبَةِ قَالَ لا تُوخِّرُوهُمْ عَنِ الصَّلاةِ وَ فَرِّقُوا بَيْنَهُمْ» تهذيب‏الاحكام، ج 2، ص 380.

9. خدمات فرهنگي‏

1 ادْعُ إِلى سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ نحل/ 125.

2 وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوف‏ لقمان/ 17.

3 فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْر نحل/ 43.

4 طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطّائِفينَ وَ الْعاكِفينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُود بقره/ 125.

5 وَ أَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللّه‏ مائده/ 49.

6 قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: مَنْ سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أَجْرُهَا وَ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُنْقَصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْ‏ءٌ كافى،

ج 5، ص 9.

7 ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُون‏ قلم/ 1.

8 قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: لانْ يَهْدِيَ اللَّهُ بِكَ رَجُلا وَاحِداً خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَكُونَ لَكَ حُمْرَ النَّعَمِ‏ بشاره‏المصطفى، ص 193.

9 از امام وقت ملاقات گرفت و به توبه كردن كشده شد.

10 ولّدك علّمك زوّجك‏

11 قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: أَنَا وَ عَلِيٌّ أَبَوَا هَذِهِ الامَّةِ عللالشرائع، ج 1، ص 127.

12 مِلَّةَ أَبيكُمْ إِبْراهيم‏ حج/ 78.

 

مجموعه فيش هاى تبليغى(1)    امام‏باقر(ع)    7     9. خدمات فرهنگي ..... ص : 7

 

10. مبارزه امام با گروههاي انحرافي‏

1 خوارج در زمان حضرت كرّ و فرّى داشتند حضرت در مقابل آنها موضگيرى مى‏كرد، فرمود: إِنَّ الْخَوَارِجَ ضَيَّقُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ بِجَهَالَتِهِمْ إِنَ‏

الدِّينَ أَوْسَعُ مِنْ ذَلِكَ‏ من‏لايحضره‏الفقيه، ج 1، ص 257.

2 گرويى بودند بنام مرجئه مى‏گفتند: ايمان يك اعتقاد درونى است و عمل ما چه خوب و چه بد تاثيرى در ايمان ندارد. بدين ترتيب ارز عمل‏

صالح را منكر مى‏شدند. امام فرمود: اللَّهُمَّ الْعَنِ الْمُرْجِئَةَ فَإِنَّهُمْ أَعْدَاونَا فِي الدُّنْيَا وَ الاخِرَةِ كافى، ج 8، ص 276.

3 در زمان امام باقر عليه‏السلام يهودى‏ها خيلى فعاليت مى‏كردند و مطالب نادرستى را وارد احاديث مى‏كردند (و از جمله كسانى كه اين گونه احاديث را

در كتاب خود آورده طبرسى است. در تفسير قرآن)

امام به شدت مقابله مى‏كردند و با يهود شخصى از كعب الاحبار نقل كرد إِنَّ الْكَعْبَةَ تَسْجُدُ لِبَيْتِ الْمَقْدِسِ فِي كُلِّ غَدَاةٍ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع فَمَا

تَقُولُ فِيمَا قَالَ كَعْبٌ فَقَالَ صَدَقَ الْقَوْلُ مَا قَالَ كَعْبٌ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع كَذَبْتَ وَ كَذَبَ كَعْبُ الاحْبَارِ مَعَكَ وَ غَضِب‏قَالَ زُرَارَةُ مَا رَأَيْتُهُ اسْتَقْبَلَ‏

أَحَداً بِقَوْلِ كَذَبْتَ غَيْرَهُ ثُمَّ قَالَ مَا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بُقْعَةً فِي الارْضِ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْهَا كافى، ج 4، ص 239.

4. امام. خلفا

1. دوران امامت‏

حضرت باقر عليه‏السلام در دوران امامتش با وليد بن عبد الملك و سليمان بن عبد الملك و عمر بن عبد العزيز و يزيد بن عبد الملك و هشام بن عبد

الملك معاصر بود بجز عمر بن عبد العزيز بقيه ستمگر و مستبد بودند.

2. وليد بن عبد الملك‏

دورا خلافت وليد دوره فتح و پيروزى مسلمانان و گسترش قلمرو حكومت اسلامى بود و از طرف شرق و غرب توسعه يافت. بخش‏هايى از هند و

افغانستان در شرق دامنه فتوحات تا اندلس ادامه يافت. اندلس آيتى، ص 17.

3. سليمان بن عبد الملك‏

مردى فوق العاده حريص، پرخور، شكمباره، خوشگذران و تجمل‏پرست بود. سفره‏هاى رنگين، لباس‏هاى گرانقيمت او و ... بسيار شگفت‏انگيز

بود. مروج الذهب، ج 3، ص 175.

در آغاز از خود نرمى نشان داد و زندانيان را آزاد كرد اما پس از چندى شدت عمل نشان داد.

4. عمر بن عبد العزيز

به محض روى كار آمدن اين كارها را كرد.

1 نامه‏اى به استانداران نوشت كه زمامداران گذشته ظلم كرده‏اند بايد گذشته‏ها جبران شود.

2 دستور داد اسب‏ها و مركب‏ها دربار را به مزايده علنى گذاشته و پولش را به صندوق بيت‏المال.

3 دستور داد تسهيلاتى براى حجاج بيت‏الله فراهم شود.

4 به همسر خود فاطمه دستور داد تمام جواهرات و هدايايى كه از پدر و برادرش به او رسيده به بيت‏المال برگرداند و گرنه خانه او ترك كند و او

همين كار را كرد. تاريخ خلفاء، ص 232 و سيره پيشوايان، ص 316.

5 تمام اموال و املاك و جواهرات خليفه قبلى را فروخت و پولش كه مبلغ 24000 دينار شده بود به صندوق واريز كرد. تاريخ خلفاء، ص 116.

6 مبارزه با فساد و اصلاحات اجتماعى را از خانه خليفه شروع كرد و به بنى اميه و عموزادگان خود كشاند و با قاطعيت اموال آنان را پس گرفت.

تاريخ خلفاء، ص 232.

7 بدعت ننگين سبّ على عليه‏السلام را كه 69 سال سابقه داشت حذف كرد.

8 فدك را به فرزندان حضرت فاطمه عليهاالسلام برگرداند. خصال صدوق، ج 1، ص 104.

بعد از رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏وآله خليفه فدك را غصب كرد تا زمان معاويه كه او به مروان بخشيد و او به پسرش عبد العزيز و او به عمر بن عبد العزيز بخشيد

عمر هم به فرزندان حضرت فاطمه عليهاالسلام برگرداند ولى متاسفانه پس از مرگ او يزيد بن عبد الملك از سادات فاطمى پس گرفت. مرحوم صدوق‏

مى‏گويد: عمر بن عبد العزيز فدك را به امام باقر عليه‏السلام مسترد داشت. خصال، باب ثلاثه‏.

امام باقر عليه‏السلام فرمود: عمر بن عبد العزيز نجيب دودمان بنى اميه است. سيوطى، ص 230.

حكومت او 2 سال بيشتر طول نكشيد. گفته‏اند به دست بنى اميه مسموم و به هلاكت رسيد. عقد الفريد، ج 4، ص 439.

9 بعد از رحلت رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏وآله نوشتن احاديث پيامبر صلى‏الله‏عليه‏وآله ممنوع بود. خليفه دوم به تمام مناطق نوشت هر كس حديثى از پيغمبر نوشته بايد از

بين ببرد به اصحاب هشدار داد. عمر سه نفر از اصحاب را (ابوذر، ابن مسعود، و ابودردا) به خاطر نقل حديث زندانى كرد. اين محدوديت‏ها باعث‏

شد بسيارى از احاديث در سينه‏ها بماند. حاكم نيشابورى، ج 1، ص 110.

شعبى مى‏گويد يك سال با پسر عمر همنشين بودم حتى يك حديث از او نشنيدم‏ سيره پيشوايان، ابن ماجه، ص 11.

تاثير ديگر اين جنايت اين بود كه چون كتاب و نوشته‏اى در دست نبود مزدوران و دروغ‏پردازان هر چه مى‏خواستند مى‏گفتند و اين وضع تا صد

سال طول كشيد. عمر بن عبد العزيز با يك اقدام شجاعانه طى بخشنامه‏اى نوشت:

انظروا حديث رسول الله فاكتبوه فانى خفت دروس العلم و ذهاب اهله‏ سيره پيشوايان، عجاج خطيب، ص 329.

مخفى نماند كه على‏رغم ممنوعيت كتابت حديث ائمه شيعه و اصحابشان ده‏ها كتاب تأليف كرده‏اند. حضرت على عليه‏السلام، سلمان، ابوذر، ابو رافع،

امام حسن عليه‏السلام، و امام حسين عليه‏السلام و ... كتابهايى در اخلاق و سيره و پيغمبر صلى‏الله‏عليه‏وآله و احكام شرعى تأليف كرده‏اند. الذريعه، ج 1.

5. يزيد بن عبد الملك‏

مردى عياش، خوشگذران و لاابالى بود ايام خلافت او يكى از سياه‏ترين دوران‏ها بوده براى سرپوش گذاشتن بر جنايات خود چهل نفر از رجال و

پيرمردان را وادار كرد تا به عصمت او شهادت دهند. تاريخ خلفاء، ص 246.

عده زيادى را به زندان انداخت و يا اعدام كرد. الامام و السياسة، ج 2، ص 125.

او از كسانى بود كه ساز و آواز را بسيار رواج داد و بجاى قصائد حماسى عياشى و موسيقى را ترويج كرد.

6. هشام‏

1. سيماي هشام‏

مردى بخيل، خشن، جسور، ستمگر و بى‏رحم بود. خيلى اهل آبادانى بود. صنايع دستى را رونق داد در زمان او مردم وضع معيشتى سختى داشتند

در زمان او جنگ‏هاى داخلى و هجوم خارجى‏ها پيش آمد و تعداد زيادى كشته شدند.

2. امام در شام‏

در يكى از سال‏ها امام باقر عليه‏السلام و فرزندش امام ششم به حج مشرف شدند هشام به حج آمد. امام در مجمع حجاج سخنانى در فضيلت و اهميت‏

امامت بيان فرمودند. مطالب به گوش هشام رسيد به محض رسيدن به پايتخت دستور داد امام و فرزندش را به شام بفرستند هشام براى‏

قدرت‏نمايى سه روز اجازه ملاقات به امام ندارد.

وقتى امام وارد كاخ شد، هشام پيشنهاد مسابقه تيراندازى داد تا بلكه حضرت را شكست دهد. حضرت فرمود: من پير شده‏ام مر معذور بدار. هشام‏

اصرار كرده و امام را تحت فشار قرار داد. حضرت تير و كمان را گرفت و تا 9 چوبه تير را به قلب هدف زد و هر تيرى بر چوبه قبلى نشست. هشام‏

كه نقشه هايش بر آب شده بود از حضرت تجليل كرد ولى در دل كينه حضرت را پيدا كرد. دلائلالامامة، ص 104.

3. استفاده از فرصتها

بعد از ماجريا تيراندازى هشام اجازه داد امام به مدينه بازگرداند وقتى حضرت از كاخ خارج مى‏شد جمعيتى را مشاده كرد. پرسيد اين اجتماع براى‏

چيست؟ گفتند: اجتماع سالانه كشيش‏هاى مسيحى است و منتظر اسقف اعظم نشسته‏اند حضرت به صورت ناشناس به ميان آنان رفت اين‏

خبر هشام رسيد او هم مأمورانى فرستاد تا ناظر بر ماجرا باشند طولى نكشيد كه اسقف بزرگ وارد شد نگاهى به جمعيت انداخت چون نگاهش بهسيماى امام باقر عليه‏السلام خورد توجهش جلب شد پرسيد: از ما مسيحيان هستيد يا از مسلمانان؟

امام: از مسلمانان. از دانشمندان آنان هستيد يا نادانان؟ امام: از نادانها نيستم. اول من سئوال كنم يا شما مى‏پرسيد. امام: اگر مايليد شما سئوال‏

كنيد. دلائلالامامة، ص 104.

به چه دليل شما مسلمانان مى‏گوييد اهل بهشت غذا مى‏خورند ولى مدفوع ندارند آيا نمونه‏اى داريد؟ امام: نمونه روشن آن جنين است.

به چه دليل عقيده داريد ميوه‏هاى بهشتى كم نمى‏شود آيا نمونه‏اى داريد؟ امام: شما اگر از شعله چراغى صدها چراغ روشن كنيد شعله چراغ اول‏

كم نمى‏شود.

اسقف سئوالات زيادى پرسيد و جواب گرفت و عصبانى شد و رو كرد به مردم و گفت دانشمند والامقامى را كه بسيار از من باسوادتر است آورده‏ايد

تا مرا رسوا كنيد؟ به خدا ديگر با شما صحبت نخواهم كرد. اين را گفت و مجلس را ترك كرد. جريان به سرعت در سطح شهر پخش شد و

مسلمانان شاد شدند اما هشام ناراحت شد و كوشش كرد اين پيروزى امام را با تهمت از بين ببرد شايع كرد كه امام باقر عليه‏السلام گرايش به مسيحيت‏

دارد و به فرمانداران شهرى‏هاى بين شام و مدينه نوشت حضرت را به شهر راه ندهند. دلائلالامامة، ص 104.

4. امام در زندان‏

1 وقتى امام را به شام نزد هشام بن عبد الملك بردند هشام حضرت را بسيار توبيخ كرد و اطرافيان او نيز طبق قرار قبلى كه داشتند حضرت را

توبيخ كردند. آنگاه حضرت ايستادند و جواب همه را با شجاعت دادند. هشام دستور داد امام را حبس كنند.

امام در زندان طورى برخورد مى‏كرد كه زندانبان‏ها با او مهربان مى‏كردند خبر كه به هشام رسيد دستور داد امام و اصحابش را تحريم اقتصادى‏

كنند مدتى گذشت و اصحاب به تنگ آمدند و شكايت نزد امام بردند.

حضرت به بالاى كوهى رفت و فرياد زد يَا أَهْلَ الْمَدِينَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا أَنَا بَقِيَّةُ اللَّهِ يَقُولُ اللَّهُ بَقِيَّتُ اللّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُومِنِينَ وَ ما أَنَا عَلَيْكُمْ‏

بِحَفِيظ كافى، ج 1، ص 471.

پيرمردى گفت: اين همان دعوت شعيب عليه‏السلام است اگر تحريم اقتصادى را بر نداريد عذاب نازل مى‏شود. پس تحريم اقتصادى را قطع كردند.

بحار، ج 46، ص 264.

5. وصيت امام باقر عليه السلام‏

به فرزندش امام صادق عليه‏السلام وصيت كرد: مرا در لباسى كه روز جمعه در آن نماز مى‏خواندم كفن كن. عمامه‏ام را بر سرم بپيچ و با عمامه مرا دفن‏

كن. قبرم را چهارگوش حفر كن و به اندازه چهار انگشت بالا بياور و فلان مبلغ از اموالم را وقف گريه‏كنندگان كن تا ده سال كه در منى بر من گريه‏

كنند و فرمود: اينكار سنت پيغمبر صلى‏الله‏عليه‏وآله است كه در شهادت جعفر طيّار فرمود: براى آل جعفر غذا تهيه كنيد چون آنها مشغول عزادارى هستند. ترجمه انوار البهيه، محدث قمى‏.

قَالَ الصَّادِقُ ع: أَمَرَ بِأَكْفَانٍ لَهُ وَ كَانَ فِيهِ ثِيَابٌ أَبْيَضُ أُحْرِمُ فِيهِ وَ قَالَ اجْعَلُوهُ فِي أَكْفَانِي‏ الخرائج والجرائح، ج 2، ص 603.

قَالَ الصَّادِقُ ع: كَتَبَ أَبِي فِي وَصِيَّتِهِ أَنْ أُكَفِّنَهُ فِي ثَلاثَةِ أَثْوَابٍ أَحَدُهَا رِدَاءٌ لَهُ حِبَرَةٌ كَانَ يُصَلِّي فِيهِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ كافى، ج 3، ص 144.

امام باقر (ع)- اصحاب‏

1. سيماي جابر بن حيان‏

حكيم، رياضي‏دان، فيلسوف، عالم به نجوم، طبيب، مؤلف 3900 كتاب، يتيمي كه پدرش به جرم تشيع در خراسان شهيد شد.

500 رساله در فلسفه‏

500 رساله در طب‏

شيمي‏دان معروف جهان كه 500 رساله شيمي امام صادق (ع) را در هزار صفحه نوشته است.

زكرياي رازي او را استادنا مي‏گويد.

برتيلو دانشمند و شيمي‏دان فرانسوي او را اولين شيمي‏داني كه قواعد منضبط تدوين كرده مي‏داند.

فرمول‏هاي احتكارشده شيمي را براي اولين بار در معرض ديگران قرار داد.

انقلابي و از طرف حكومت‏هاي جور تهديد به قتل مي‏شد.

نظرياتي دارد كه قرن‏ها بعد كشف شده نظير درون ذره عالمي است مثل منظومه شمسي.

كتاب اعيان الشيعه نام 360 كتاب جابر را يكي يكي برده كه يكي از آنها همان هزار صفحه رساله شيمي است.

2. سيماي هشام بن حكم‏

از اصحاب امام صادق (ع) و امام كاظم (ع) بوده و هر دو امام بسيار از او تجليل كرده‏اند.

درمني ميان جمع بزرگان با سن كم (كه هنوز در صورتش موئي نبود) مجلسي تشكيل داد كه بر بزرگان شيعه گران آمد. امام صادق (ع) همين كه اين منظره را ديد فرمود: هذا ناصرنا بقلبه و لسانه و يده‏

امام صادق (ع) براي او توحيد درس مي‏داد و فرمود: يا هشام طوري فهميدي كه بتواني ملحدين را استدلالي سركوب كني؟ گفت بله. فرمود: نَفَعَكَ اللَّهُ بِهِ وَ ثَبَّتَكَ يَا هِشَامُ قَالَ هِشَامٌ فَوَ اللَّهِ مَا قَهَرَنِي أَحَدٌ فِي التَّوْحِيدِ حَتَّي قُمْتُ مَقَامِي هَذَا كافي، ج 1، ص 87.

3. سيماي زراره‏

از اصحاب اجماع، فقيه، محدّث، كلامي، محبوب‏ترين مردم نزد امام صادق (ع) مي‏باشد.

1) قَالَ الصَّادِقُ (ع): لَوْ لا زُرَارَةُ وَ نُظَرَاوهُ لَظَنَنْتُ أَنَّ أَحَادِيثَ أَبِي ع سَتَذْهَبُ‏ رجالالكشي، ص 133.

2) قَالَ الصَّادِقُ (ع): بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ بِالْجَنَّةِ بُرَيْدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْعِجْلِيُّ وَ أَبُو بَصِيرٍ لَيْثُ بْنُ الْبَخْتَرِيِّ الْمُرَادِيُّ وَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ وَ زُرَارَةُ أَرْبَعَةٌ نُجَبَاءُ أُمَنَاءُ اللَّهِ عَلَي حَلالِهِ وَ حَرَامِهِ لَوْ لا هَولاءِ انْقَطَعَتْ آثَارُ النُّبُوَّةِ وَ انْدَرَسَت‏ رجالالكشي، ص 170.

3) قَالَ الصَّادِقُ (ع): مَا أَجِدُ أَحَداً أَحْيَا ذِكْرَنَا وَ أَحَادِيثَ أَبِي ع إِلا زُرَارَةُ وَ أَبُو بَصِيرٍ لَيْثٌ الْمُرَادِيُّ وَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ وَ بُرَيْدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْعِجْلِيُّ وَ لَوْ لا هَولاءِ مَا كَانَ أَحَدٌ يَسْتَنْبِطُ هَذَا هَولاءِ حُفَّاظُ الدِّينِ وَ أُمَنَاءُ أَبِي (ع) عَلَي حَلالِ اللَّهِ وَ حَرَامِهِ وَ هُمُ السَّابِقُونَ إِلَيْنَا فِي الدُّنْيَا وَ السَّابِقُونَ إِلَيْنَا فِي الاخِرَةِ رجالالكشي، ص 136.

4) قَالَ الصَّادِقُ (ع): زُرَارَةُ وَ أَبُو بَصِيرٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ وَ بُرَيْدٌ مِنَ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَي" وَ السّابِقُونَ السّابِقُونَ أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ" (واقعه- 11- 10 رجالالكشي، ص 136.

5) در پاسخ نقل‏هاي گوناگون امام صادق (ع) فرمود: لِلْفَيْضِ بْنِ الْمُخْتَارِ فِي حَدِيثٍ فَإِذَا أَرَدْتَ حَدِيثَنَا فَعَلَيْكَ بِهَذَا الْجَالِسِ (زراره) وَ أَوْمَأَ إِلَي رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَسَأَلْتُ أَصْحَابَنَا عَنْهُ فَقَالُوا زُرَارَةُ بْنُ أَعْيَنَ‏ وسائلالشيعة، ج 27، ص 143.

6) گاهي امام صادق (ع) به اسم زراره كه مي‏رسيد اشك مي‏ريخت و درود بر او مي‏فرستاد رجالالكشي، ص 137.

7) قَالَ الصَّادِقُ (ع): إِنَّ أَصْحَابَ أَبِي كَانُوا زَيْناً أَحْيَاءً وَ أَمْوَاتاً أَعْنِي زُرَارَةَ وَ مُحَمَّدَ بْنَ مُسْلِمٍ وَ مِنْهُمْ لَيْثٌ الْمُرَادِيُّ وَ بُرَيْدٌ الْعِجْلِيُّ هَولاءِ الْقَائِلُونَ بِالْقِسْطِ هَولاءِ الْقَوَّامُونَ بِالْقِسْطِ هَولاءِ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولَئِكَ الْمُقَرَّبُونَ‏ رجالالكشي، ص 238.

8) گاهي به خاطر تقيه و حفظ جان زراره، امام صادق (ع) از او انتقاد مي كرد، و سپس به پسرش مي‏گفت: به پدر بگو انتقاد من مانند سوراخ كردن كشتي توسط حضرت خضر است تا جان تو سالم بماند و گرنه: فَإِنَّكَ أَفْضَلُ سُفُنِ ذَلِكَ الْبَحْرِ الْقَمْقَامِ الزَّاخِرِ رجالالكشي، ص 138.

9) قَالَ الصَّادِقُ (ع): أنا و الله عنك راض فما تبالي ما قال الناس بعد هذا رجالالكشي، ص 141.

اين جمله را امام در پاسخ براي رفع نگراني زراره از رضايت امام مي‏فرمود.

4. سيماي جابر جعفي‏

از اصحاب امام باقر (ع) و امام صادق (ع) بود.

او مي گويد: پنجاه هزار و در نقلي 70 هزار حديث مي‏دانم كه هيچ كس از من نشنيده است. به امام باقر (ع) مي‏گويد اين همه اسرار نگفتني بار سنگين و گاهي سينه‏ام تنگ و حالت شبه جنون به من دست مي‏دهد. امام فرمود چاهي پيدا كن و براي چاه بگو.

مفضل از امام صادق (ع) پرسيد: تفسير جابر چگونه است؟ فرمود: لا تُحَدِّثْ بِهِ السَّفِلَةَ فَيُذِيعُونَه‏ رجالالكشي، ص 192.

5. سيماي ابان بن تغلب‏

امام سجاد (ع)، امام باقر (ع) و امام صادق (ع) را درك كرده، و از همه آن بزرگواران رواياتي نقل كرده است.

شيخ طوسي: كان قارياً فقيها لغويا بندارا (نبيلا خ‏ل) الفهرست طوسي، ص 17.

قَالَ الْبَاقِرُ (ع): اجْلِسْ فِي مَسْجِدِ الْمَدِينَةِ وَ أَفْتِ النَّاسَ فَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ يُرَي فِي شِيعَتِي مِثْلُك‏ الفهرست طوسي، ص 17.

امام صادق (ع) همين كه خبر فوت او را شنيد فرمود: و الله لقد اوجع قلبي موتُ أبان‏

ابان همين كه وارد مدينه مي‏شد مسجد و منبر براي او خالي مي‏شد.

همين كه منزل امام صادق (ع) مي‏آمد، امام براي او متكّاء و وساده (تشك) حاضر مي‏كرد.

30000 حديث ياد داشت و امام صادق (ع) فرمود:" حديث او را بشنويد و از من نقل كنيد."

اولين كسي كه در لغت و تفسير قرآن كتاب نوشته است.

اعيان الشيعه نام 6 كتاب او را برده است.